على محمدى خراسانى

368

شرح رسائل (فارسى)

بتفصيل دربارهء آن بحث شد و گاهى شيخ طوسى براى ما از تواتر يك خبر گزارش مىدهد مثلا مىگويد : بلغنى بالتواتر ان المعصوم ( ع ) قال كذا او فعل كذا او قرّر فلانا على كذا يا مىگويد : به تواتر شنيده‌ام كه زيد مرده است فعلا اين قسم مورد بحث است و سؤال اينست كه : آيا نقل تواتر ارزش دارد يا خير ؟ مرحوم شيخ انصارى ره مىفرمايد : مطالبى كه در رابطه با اجماع منقول گفته آمد كلمه به كلمه در باب تواتر منقول هم گفته مىآيد و آن اينكه : گاهى شيخ طوسى مثلا ، بطور اجمالى و سربسته براى ما تواتر نقل مىكند فى المثل مىگويد : بلغنى بالتواتر انّ المعصوم ( ع ) قال كذا و كذا ، ولى بيان نكرده كه مرادم از تواتر چيست ؟ آيا قول 10 نفر است ؟ يا قول 20 نفر ؟ يا قول 100 نفر ؟ و يا قول هزار نفر ؟ چنين نقل تواترى براى خود شيخ كه متواتر وجدانى است ارزش دارد ولى براى منقول اليه ارزش ندارد زيرا در باب تواتر هم مثل باب اجماع مبانى و مسائل فرق دارد و به اختلاف اشخاص و اقوال فرق دارد شايد براى شيخ طوسى از اخبار سه نفر علم حاصل شده و نامش را متواتر گذاشته ولى به عقيدهء ما در فلان حادثه قول سه نفر كافى نيست و اخبار سه نفر ملازمهء عاديه با تحقق مخبر به ندارد بلكه اتفاقى و تصادفى است كه قد يحصل و قد لا يحصل ، براى هركس چنين حسن ظنى باشد اين علم مىآيد و براى هركسى نباشد نمىآيد ، و گاهى جناب شيخ طوسى ره بطور تفصيلى و مشخص براى ما نقل تواتر مىكند فى المثل مىگويد : اخبرنى الف عادل بانّ فلانا مات و دفن و . . . چنين نقل تواترى ارزش دارد يعنى ما خبر شيخ را كه عادل است مىپذيريم چون احتمال تعمد كذب با آيهء نبأ منتفى است و ساير احتمالات را هم با